Bước 02
Cấp độ: beginner
Đầu tư là ra quyết định trong điều kiện bất định, vì vậy kết quả tốt đến từ xác suất và quy trình hơn là sự chắc chắn tuyệt đối. Nếu tư duy sai, nhà đầu tư có thể dùng đúng công cụ nhưng vẫn ra quyết định kém.
Expected Value là trung bình có trọng số của các kết quả có thể xảy ra. Một quyết định tốt có thể thua trong một lần riêng lẻ, và một quyết định kém vẫn có thể thắng nhờ may mắn. Điều cần đánh giá là phân phối kết quả qua nhiều lần ra quyết định. Khi có khung suy nghĩ rõ, bạn ít bị cuốn theo tin tức, giá ngắn hạn hoặc cảm xúc của đám đông.
Ở giai đoạn đầu, mục tiêu quan trọng là sống sót, học đúng bài học và không để một sai lầm lớn phá hỏng khả năng tích lũy dài hạn.
Đầu tư là ra quyết định trong điều kiện bất định, vì vậy kết quả tốt đến từ xác suất và quy trình hơn là sự chắc chắn tuyệt đối.
Nhà đầu tư mới thường tìm công thức chọn tài sản trước khi xây hệ tư duy. Điều này nguy hiểm vì cùng một thông tin có thể dẫn đến quyết định rất khác nhau tùy cách hiểu rủi ro, xác suất, thời gian và giới hạn năng lực. Tư duy đúng không làm thị trường dễ hơn, nhưng giúp bạn phản ứng có kỷ luật hơn.
Expected Value là trung bình có trọng số của các kết quả có thể xảy ra. Một quyết định tốt có thể thua trong một lần riêng lẻ, và một quyết định kém vẫn có thể thắng nhờ may mắn. Điều cần đánh giá là phân phối kết quả qua nhiều lần ra quyết định.
Một quyết định đầu tư tốt phải trả lời được bốn câu hỏi: mình đang kỳ vọng điều gì xảy ra, vì sao kỳ vọng đó hợp lý, nếu sai thì thiệt hại là bao nhiêu, và quyết định này có phù hợp với mục tiêu tài chính cá nhân không. Nếu thiếu một trong bốn câu trả lời, quyết định vẫn còn yếu.
Trước mỗi quyết định, hãy viết ít nhất ba kịch bản: tốt, cơ sở và xấu; gán xác suất gần đúng và ước lượng tác động lên vốn.
Việc viết ra giả định trước khi hành động rất quan trọng. Nó buộc bạn chuyển cảm giác thành luận điểm có thể kiểm tra. Sau này, dù kết quả lãi hay lỗ, bạn vẫn biết mình đã đúng ở đâu, sai ở đâu và cần cải thiện phần nào của quy trình.
Đánh giá quyết định chỉ bằng kết quả sau cùng mà không xem xác suất ban đầu.
Sai lầm trong đầu tư thường không xuất hiện như một quyết định rõ ràng là sai. Nó thường xuất hiện dưới dạng một lý do nghe có vẻ hợp lý nhưng chưa được kiểm chứng. Vì vậy, hãy luôn có checklist, giới hạn tỷ trọng và lịch review để quyết định không phụ thuộc hoàn toàn vào cảm xúc tại thời điểm mua.
Giá trị kỳ vọng tính bằng cách nhân từng kết quả với xác suất tương ứng rồi cộng lại.
Tập hợp các kết quả có thể xảy ra cùng xác suất tương đối của chúng.
Sai lầm đánh giá chất lượng quyết định chỉ dựa trên kết quả đã xảy ra.
Quyết định có thể dựa trên dữ liệu, phân tích, quy tắc hoặc cảm xúc. Nhà đầu tư cần biết mình đang đứng ở nhóm nào trước khi tăng quy mô vốn.
Một quyết định đúng cho mục tiêu 10 năm có thể sai cho mục tiêu 6 tháng. Khung thời gian quyết định mức biến động có thể chịu và tiêu chí đánh giá.
Quyết định tốt luôn có giới hạn thua lỗ, tỷ trọng hợp lý và điều kiện review. Nếu không kiểm soát được downside, lợi nhuận kỳ vọng dễ trở thành ảo tưởng.
Ứng dụng trong quyết định đầu tư
Một khoản đầu tư có 60 phần trăm xác suất lãi 20 phần trăm và 40 phần trăm xác suất lỗ 10 phần trăm có expected value dương, nhưng vẫn có thể lỗ trong một chu kỳ cụ thể.
Rủi ro hành vi
Đánh giá quyết định chỉ bằng kết quả sau cùng mà không xem xác suất ban đầu. Khi điều này lặp lại, nhà đầu tư dễ tăng rủi ro đúng lúc kỷ luật suy yếu nhất.
Một quyết định có lãi chưa chắc là quyết định tốt, và một quyết định lỗ chưa chắc là quyết định sai. Cần đánh giá cả quy trình và xác suất ban đầu.
Nếu không ghi rõ lý do mua, bạn sẽ khó biết khi nào luận điểm đã sai và dễ thay đổi câu chuyện sau khi giá biến động.
Đánh giá quyết định chỉ bằng kết quả sau cùng mà không xem xác suất ban đầu. Quy mô vốn nên tăng sau khi quy trình được kiểm chứng, không phải sau vài kết quả thuận lợi.
Bài tập 1 - reflection
Hãy mô tả một quyết định đầu tư gần đây của bạn và đánh giá nó dưới góc nhìn tư duy xác suất và expected value.
Bài tập 2 - case_study
Một khoản đầu tư có 60 phần trăm xác suất lãi 20 phần trăm và 40 phần trăm xác suất lỗ 10 phần trăm có expected value dương, nhưng vẫn có thể lỗ trong một chu kỳ cụ thể. Hãy chỉ ra cơ sở ra quyết định, rủi ro chính và cách kiểm soát downside.
Bài tập 3 - action_plan
Viết một checklist 5 câu hỏi để tránh sai lầm này trong quyết định đầu tư tiếp theo.